Pałac Saurmów w Laskowicach, dziś część Jelcza-Laskowic, to przede wszystkim spacer po starym parku krajobrazowym. Wokół neorenesansowej rezydencji rosną kilkusetletnie drzewa, a przy wjeździe stoją dwa żeliwne lwy. Zwiedzanie wnętrz raczej odpada, bo w pałacu urzęduje samorząd. Park i sylweta budynku wystarczą jednak na godzinną przerwę w trasie między Wrocławiem a Oławą.

Park pałacowy w Jelczu-Laskowicach – co to za miejsce

Zespół leży przy ulicy Witosa 24. To dawna siedziba rodu von Saurma-Jeltsch, jednej z większych rodzin ziemiańskich w okolicy. Dziś w pałacu mieści się Urząd Miasta i Gminy, a park należy do gminy i jest przez nią utrzymywany. Gmina dba o niego dobrze, co widać po alejach i trawnikach.

Warto od razu rozróżnić dwa miejsca, bo w mieście są dwa pałace. Ten opisany tutaj stoi w dzielnicy Laskowice i ma park dostępny dla spacerowiczów. Drugi, neogotycki, stoi w Jelczu przy ul. Kukułczej 1. Należy do prywatnego inwestora, a w czerwcu 2024 roku wybuchł w nim pożar poddasza. To raczej obiekt do obejrzenia z zewnątrz i nie punkt na spacer.

Historia pałacu Saurmów w Laskowicach

Pierwsza budowla stanęła tu w 1558 roku. Zamek wzniósł Johann von Prittwitz, a w ręce Saurmów trafił później przez małżeństwo. Według jednego ze źródeł rodzina rezydowała tu od połowy XVII wieku. Pod koniec XVIII wieku, w 1779 roku, zamek przebudowano na pałac. W drugiej połowie XIX wieku przeszedł kolejną dużą przebudowę, a kartusze z datami 1869 i 1886 przypominają o jej etapach.

Efekt to dwukondygnacyjna, nieregularna bryła w stylu niderlandzkiego (holenderskiego) neorenesansu. Najstarsza jest część środkowa. Do głównego wejścia prowadzi portyk z kamienną balustradą balkonu. Nad drzwiami są herby Saurmów, a na szczycie fasady widnieje data ostatniej przebudowy.

Losy po 1945 roku były łagodniejsze niż w wielu innych pałacach na Dolnym Śląsku. Budynek przetrwał wojnę bez większych strat. Mieściła się w nim szkoła zawodowa z internatem, a od 1956 roku filia puławskiego Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa. Naukowcy przebudowali wnętrza i odebrali budynkowi historyczny charakter. Park za to doprowadzili do dobrej kondycji, o czym piszą źródła.

Lwy przy bramie to symbol rodu Saurmów. Jedna z opisujących zespół stron zauważa, że na dawnych fotografiach przypominają lwy sprzed lwowskiego ratusza. Wypatrzenie ich to dobry pretekst, żeby zacząć spacer od głównego wejścia.

Spacer po parku – drzewa, aleje i platany

Park założono w stylu angielskim, czyli bez geometrycznych klombów. Ścieżki wiją się między drzewami, a widoki otwierają się stopniowo. Dawniej stała tu oranżeria z egzotycznymi roślinami, która do dziś nie przetrwała.

Największą wartością jest drzewostan. Kilkusetletnie okazy sadzono jeszcze w XVIII wieku. Do charakterystycznych elementów należą dwie aleje, grabowa i bukowa, oraz kilka starych platanów. Latem dają dużo cienia, a jesienią park mocno się przebarwia. Wiosną jest tu zielono i spokojnie.

Źródła podają różną powierzchnię parku: od około 6 do 7,5 hektara. W praktyce to nie jest wielka przestrzeń. Obejście całości w spokojnym tempie, z postojami przy ciekawszych drzewach, zajmuje dobrą godzinę. Dla dzieci park to zwykły teren do biegania i zabawy. Wózek da się przeprowadzić alejami, choć po deszczu nawierzchnia bywa mokra.

Dla kogo i ile czasu zarezerwować

Miejsce pasuje do kilku grup:

  • osób, które chcą krótkiego spaceru w zieleni bez tłumów,
  • miłośników architektury historycznej i pałaców Dolnego Śląska,
  • rodzin z dziećmi szukających placu do swobodnej zabawy,
  • fotografów, którym spodoba się pałac w otoczeniu starych drzew i brama z lwami.

Nie jest to atrakcja na cały dzień. Z samym parkiem i oglądaniem pałacu z zewnątrz wystarczy 45–90 minut. Warto połączyć wizytę z innymi miejscami w gminie. W pobliżu, w Jelczu, są ruiny dawnego zamku wodnego i drugi pałac, o którym była mowa wyżej. W okolicy leżą też Piekary z kapliczkami Nepomuka.

Nazwa Jelcz najprawdopodobniej pochodzi od ryby jelca, która dawniej licznie występowała w okolicznych wodach. Z powodu zanieczyszczeń jest dziś w nich prawie nieobecna.

Jak dojechać i informacje praktyczne

Jelcz-Laskowice leży niedaleko Wrocławia, w powiecie oławskim. Dojedziesz tu samochodem i pociągiem. W mieście jest stacja kolejowa, na której zatrzymują się pociągi Kolei Dolnośląskich. Od dworca do pałacu trzeba iść dalej już pieszo lub przejechać kawałek lokalnym transportem. Samochód można zostawić w okolicy ulicy Witosa.

  • Adres: ul. Wincentego Witosa 24, 55-230 Jelcz-Laskowice
  • Bilety: w źródłach nie znaleziono informacji o opłatach za wstęp do parku. Jest to teren komunalny, więc spacer zwykle jest bezpłatny. Przed wyjazdem warto to potwierdzić w urzędzie gminy.
  • Godziny: nie ma oficjalnych godzin zwiedzania parku. Najlepiej wybrać się za dnia, w ładną pogodę.
  • Wnętrza pałacu: obiekt jest siedzibą urzędu, więc zwiedzanie jest ograniczone. W środku zachowały się reprezentacyjna klatka schodowa, kominek i sklepienie krzyżowo-żebrowe. Zajrzeć można w sprawie urzędowej w godzinach pracy urzędu albo po wcześniejszym uzgodnieniu.
  • Czas na wizytę: od 45 minut do 1,5 godziny.
  • Ochrona zabytkowa: pałac wpisano do rejestru zabytków w 1987 roku, a park w 2008 roku.